Wat kan een creatieve werkplaats leren van een tuin?

Den Bosch, juni 2026. Waarom staat de natuur los van ons denken als we het hebben over kunsteducatieve ruimtes? Waarom denk ik in m’n pauze en in het weekend aan de natuur, als uitlaatklep, en begeef ik me de rest van de dag binnen? Waarom zijn dit gescheiden werelden terwijl ze verbonden zouden kunnen zijn? Ingegeven door m’n grote zorgen over en angst voor klimaatverandering en het gebrek aan een duidelijk perspectief om hier wat aan te doen, besloot ik mijn werkplek, de creatieve werkplaats van Huis73, te benaderen als een gemeenschapstuin. En zo ontstond mijn onderzoeksvraag: Wat kan een creatieve werkplaats leren van een tuin? Het begin en het eind van een artistieke onderzoek voor mijn Master Kunsteducatie. Het is een vraag die me tot op de dag van vandaag prikkelt. En zo vormt het einde van dit onderzoek eigenlijk ook weer een nieuw begin.

De onderzoeksreis tot nu toe kun je hier teruglezen: Onderzoek de tuin

In dit verhaal deel ik in het kort mijn inzichten tot nu toe.

Gemeenschapstuinen

Ik ging op bezoek bij zes gemeenschapstuinen. Door mee te helpen en gesprekken te voeren verzamelde ik processen, principes, verhalen en zintuigelijke ervaringen. Ik ontdekte hoe de tuinen en gemeenschappen specifieke inzichten aan mij toonden en ik daarmee een mooie oogst van data kon verzamelen op mijn reis. Zo leerde ik dat je bij problemen juist iets toe kunt voegen om het op te lossen. En dat je voor een gezonde bodem juist niet moet ploegen en schoffelen (De regeneratieve tuin). Dat je met de gewassen uit de tuin het hele jaar door kunt experimenteren. En dat ruimte voor eigen initiatief de betrokkenheid van de vrijwilligers vergroot (De experimenteertuin). Ik leerde dat het leuk is om de dag te starten met taart en dat je met een chef van de dag kunt werken (De ongebruikelijke tuin). En dat als je doet wat bij je past, je van waarde kunt zijn voor een hele buurt (De ‘one-man-tuin’). Je kunt in de tuin werken ook zien als een werkmeditatie en als een esthetische, helende daad (De tuin van verbinding). Dat je een gemeenschapstuin kunt zien als een openlucht buurthuis voor jong en oud. En dat je leert door te spelen (De buurthuistuin).

Helpen op regeneratieve boerderij 't Gagel in Lochem op 15 augustus 2025

Ondanks de verschillende karakters en aanpakken zag ik vooral overeenkomsten. Iedereen die ik sprak komt tot rust in de tuin en vindt het fijn om met z’n handen bezig te zijn. Je komt daardoor uit je hoofd en in je lijf en ik besefte hoe erg ik dit had gemist. De tuin leert je om steeds weer mee te bewegen met het ritme van de natuur en met alles waar je geen invloed op hebt. Ook voelt het goed om onderdeel te zijn van een gemeenschappelijk doel. Iedereen is waardevol, je hebt elkaar nodig en leert van elkaar. Ik zag overal dat werken in een tuin tijd kost. Je gaat een verbinding aan voor langere duur, zowel met de seizoenen als met de gemeenschap. Het gegeven dat je zorgdraagt voor levend en misschien zelfs wel ‘bezield’ materiaal voelt heel zinvol. Je kunt inzoomen en uitzoomen en daardoor zie je dat alles om je heen waarde heeft.

De tuin zijn

Ik vroeg me af hoe is het om een tuin te zijn en hoe je daar achter kunt komen. Met de interventie ‘De tuin zijn’ ontdekte ik hoe het is om niet-menselijk stemmen onderdeel te laten zijn van een onderzoek. Deelnemers stelden zich in deze oefening voor om de tuin te zijn en schreven hun ervaring als tuin op. De tuin bestaat uit zoveel leven en door hier eens goed bij stil te staan zie, hoor, voel, ruik en ervaar je steeds meer. Dit vraagt om verbeeldingskracht. Het was mooi om te ontdekken dat iedere deelnemer dit op zijn eigen manier deed. Je kunt hiermee de stem van de natuur ontmoeten, ook al verwoord je het als mens. De tuin kan zich bedreigt of miskent voelen of juist gedragen en trots. De tuin is een micro-kosmos. Alles is verbonden. De tuin was er al en zal er nog heel lang zijn. We ontdekten in de oefening dat de verplaatsing in iets niet-menselijks iets doet met het besef van je bestaan, de schoonheid en het je ego laat verdwijnen. En dat je ineens beseft dat je op dat moment zelf ook de tuin bent.

Interventie 'De tuin zijn' in de zentuin op 27 augustus 2025

Tuinportretten en tuinsessies

Ik vroeg me af hoe we kunnen oefenen met het opheffen van de scheiding tussen natuur en cultuur binnen de werkplaats. Hoe verhalen van pioniers en dappere collectieven ons hierbij kunnen helpen. Ik vertaalde de inzichten en lessen naar portretten en illustraties. En ik ontdekte dat deze portretten de brug konden slaan tussen de wereld van de tuin en de wereld van de werkplaats. Ik nodigde collega’s en vrijwilligers van Huis73 en de werkplaats uit om een portret te lezen en hieruit inzichten en lessen mee te nemen voor de werkplaats. Tijdens de tuinsessies werden deze vertaald naar een gezamenlijke voorstelling van de werkplaats. Iets wat ik van te voren op deze manier nooit had bedacht. Ik ontdekte hoe we met elkaar op een andere laag over ons werk en de werkplaats nadachten. En dat er kennis werd aangeboord waarvan we niet wisten dat die er was. Het denken vanuit natuurlijke principes en ervaringen voelde prettig en verrijkend. De metafoor van de tuin werd nu door ons allen gevoeld en beleefd. Ik merkte dat er veel behoefte zat om op deze manier samen te komen. Om samen te mogen onderzoeken en ontdekken en om iets betekenisvols te creëren voor onze bezoekers en voor onszelf. Hier spreekt hoop en verbondenheid uit. De werkplaats wordt door veel mensen gedragen en het is mooi om hier oog voor te hebben en de waarde van in te kunnen zien. Het was echt een perfect moment om deze sessies te verzorgen. Omdat het een overgangsritueel vormde en we op een hele mooie manier kunnen gaan beginnen aan iets nieuws.

De tuin en natuurlijk denken zit door dit onderzoek niet alleen in mij maar ook in m’n collega’s. En daarmee in iedereen die zij weer ontmoeten en ga zo maar door.

Tot slot vroeg ik mij af hoe deze inzichten konden helpen om mij als kunsteducator te vormen en de visie, werkwijze, inrichting en de programmering van de werkplaats van Huis73 kon versterken. Om daarmee ook antwoord te geven op mijn hoofdvraag: Wat kan een creatieve werkplaats leren van een tuin?

Ik bekeek al m’n materiaal nog eens goed. Ging er eens goed op zitten en broedde erop.

Tuinsessie op 9 april 2026

Conclusie

Ik concludeer dat het voelen van verbinding de kern is van de creatieve werkplaats. Met je lijf, het materiaal, de ander en je omgeving. En dat als we dat blijven zien en delen er eigenlijk nooit iets fout kan gaan.

Dat de werkplaats net als de tuin nooit af is. Het beweegt door de tijd met menselijke en niet-menselijk actoren die elkaar beïnvloeden, helpen en verstoren. We zullen steeds een veranderende assemblage zijn, die daardoor juist creativiteit en leven voortbrengt.

Ik kan ook antwoorden: Onbeschrijfelijk veel.

Maar liever eindig ik met een conclusie die recht doet in een vorm en taal die de voorlevers uit de tuinen, het gedragen wensbeeld uit de tuinsessies en het gevoel, de potentie en de verbeelding van dit onderzoek samenbrengt en recht doet. Dus bij deze een manifest voor de werkplaats. Als een filosofie die we dragen in onze hardware. Wie weet komt het ooit op de muur van de nieuwe werkplaats. Maar laten we het in ieder geval meenemen in ons hart!

Manifest voor de werkplaats

Op deze vruchtbare grond

ontstaan ideeën in de wereld

Breien we weefsels en

verbinden we de stroom

We repareren en vernieuwen

En geven handen aan een droom

We voelen frictie en verwondering

Nemen de ruimte en de tijd

We ontdekken door te spelen

Vieren een feest van nieuwsgierigheid

Alles en iedereen maakt het hier

We zijn verbonden en jij mag er zijn

We zorgen voor elkaar en al het leven

Ga je mee op ontdekkingsreis?

Foto openingsweekend nieuwe werkplaats van Huis73 op 25 mei 2026 - Foto: Ben Nienhuis/Huis73